วะบิ – ซะบิ ... เรียบง่าย ซื่อๆ ไร้มารยา

เรื่องโดย....ฮักก้า :: thinksea@hotmail.com

หลายๆ คน คงคล้ายๆ ฉัน

ถ้าต้องให้นิยามคำว่า “วะบิ – ซะบิ” ให้ฟัง ดูเหมือนนิยามคำว่า “วาซาบิ” เครื่องปรุงรสเผ็ดสีเขียวของชาวญี่ปุ่น ที่ทำมาจากต้น Canola ยังจะง่ายกว่า

ฉันเพิ่งอ่านหนังสือบางเล่มของนักเขียน เลนนาร์ด โคเรน จบลง ชื่อเรื่อง “วะบิ – ซะบิ” ที่มีคำโปรยปกตัวเป้ง “สำหรับศิลปิน นักออกแบบ กวี & นักปรัชญา”

ตอนเปิดดูที่ร้านหนังสือครั้งแรก ในใจคิดว่าหนังสือเล่มนี้คงไม่เหมาะกับฉันนักหรอก

อาจเพราะแว่บใจเดียว ที่ได้อ่านไปเพียงไม่กี่หน้า ใจนั้นใฝ่หาความเข้าใจแบบรวบรัด มากกว่าค่อยๆละเลียดไปกับตัวอักษรที่พยามบอกเล่า

หนังสือเล่มนี้มาวางใกล้ตัวอีกคราว...

“วะบิ – ซะบิ” คืออะไร ฉันไม่อยากจะตั้งคำถามแล้วแน่ๆ แม้จะเจอผู้รู้(มาก) ก็ตาม

เพราะแต่ละท่าน ไม่ว่าจะเป็น ผู้เขียน ผู้แปล กระทั่งคนเขียนคำนิยม เหมือนจะส่งสารบอกคล้ายๆกันว่า พวกเขาเข้าใจมัน แต่มิอาจนิยามความเป็นทั้งหมด

คงจริงอย่างว่า บางสิ่งบางอย่าง ผ่านเข้ามาเพื่อให้เราทำความรู้จัก รู้สึก เข้าใจอยู่ลึกๆ โดยไม่จำเป็นต้องอรรถาธิบายอะไรให้มากความอีกต่อไป

แล้วไยฉันจึงหาฤกษ์ยกเรื่อง “วะบิ – ซะบิ” ขึ้นมาเป็นประเด็นในคอลัมน์นี้

อาจไม่ถึงกับเป็นประเด็นก็ได้ เพียงแต่อยากเล่าสู่กันฟังสักเล็กน้อย และหวังใจว่าจะไม่เป็นการชักจูงความรู้สึกนึกคิดของใครให้เคร่งเครียดไปกับคำๆนี้ มากกว่านัยบางสิ่งที่เราน่าจะสัมผัสถึง

“วะบิ – ซะบิ” แน่นอนหล่ะว่าคำๆนี้ถือกำเนิดขึ้นประเทศญี่ปุ่น แต่ทันทีที่ได้อ่านหนังสือจบ ฉันรู้สึกทันทีว่า ความจริงในบ้านเรา หรือประเทศไหนๆ ก็มี “วะบิ – ซะบิ” เหมือนกัน

ปะตาปะใจเรามาโดยตลอด แต่เราอาจไม่เคยเรียกหรือนิยามมันว่าใดๆเท่านั้นเอง

ฉันเคยเห็นงานของศิลปินหญิงคนหนึ่ง ชื่อ ปานชลี สถิรศาสตร์ เป็นถ้วยชาดินเผา ที่มีพื้นผิวไม่เรียบ เนื้อดินดิบๆหยาบๆ รู้สึกเป็นกันเองเมื่อได้สัมผัสทางสายตา

แอบชมชอบงานในแบบของเธออยู่นาน กลืนน้ำแข็งจากถ้วยน้ำที่ละม้ายงานของเธอทีไร ก็นึกถึงขึ้นมาทุกที พร้อมกับอุทานกับตัวเอง “วะบิ – ซะบิ”

“วะบิ – ซะบิ” ไม่ได้หมายรวมถึงแค่ถ้วยชา หรือในงานเซรามิกอาร์ต ของศิลปินหญิงท่านนี้ของฉันหรอก

แต่มันเป็นเพียงซับเซทหนึ่งของยูเนียนทั้งหมดตามภาษาคณิตศาสตร์เท่านั้น

ในคำนิยามเฉพาะกาล ของหนังสือ “วะบิ – ซะบิ” บางตอนบอกว่า คำๆนี้ คือวิถีชีวิตอย่างหนึ่ง และอย่างน้อยที่สุดคือความงามอย่างหนึ่ง ซึ่งมีคุณสมบัติเฉพาะตัว

คำภาษาอังกฤษที่มีความหมายใกล้เคียงกับ “วะบิ – ซะบิ” ที่สุด นั้นน่าจะเป็นคำว่า rustic ซึ่งผู้แปล กรินทร์ กลิ่นขจร เติมในวงเล็บไว้ว่า(หยาบและเรียบง่ายแบบชนบท)

แต่สิ่งที่ฉันคิดว่าน่าจะใกล้ชิดคำว่า “วะบิ – ซะบิ” มากขึ้น และขยายความหมายให้กว้างไปอีก แม้จะไม่มีวันเป็นทั้งหมดของ “วะบิ – ซะบิ” นั่นก็คือ ความที่ว่า

“เรียบง่าย ซื่อๆ ไร้มารยา หรือตรงไปตรงมา ไม่ซับซ้อน..(ด้วย)พื้นผิวที่ไม่เรียบ หรือไม่เสริมแต่ง”

คือความประทับใจของผู้คนที่เกิดขึ้นฉับพลัน เมื่อเห็นการแสดงออกอย่าง “วะบิ – ซะบิ” เป็นครั้งแรก หรือทันทีที่เตะตาโดนใจ ทำนองนั้น

ว่าแล้ว ฉันก็มองไปรอบๆตัว ถามตัวเอง ว่ามีอะไรบ้างที่คนเราพยายามทำให้มันเกิดความงามอย่างสมบูรณ์แบบ จนกลายเป็นความดัดจริตผิดเพี้ยน จับต้องยาก หนีไปจากตำหนิอันควรชื่นชม

ไม่ได้กำลังที่จะบอกว่า ให้ใครต่อใคร พอใจที่จะรักษาจำนวนเม็ดสิวบนแก้มใส ซึ่งบั่นทอนความสวย ให้อยู่กับตัวเราตลอดไป โดยไม่ยินดียินร้าย เพราะธรรมชาติให้เรามา หรือพยายามส่งเสริมให้คนเราสร้างตำหนิในชีวิตให้มากเข้าไว้

แต่มีไหมที่เราจะรักในความบังเอิญที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ซึ่งอาจเป็นความสวยงามอย่างลึกซึ้ง

ตอนเด็กๆ ในชั่วโมงงานปั้น ฉันจำได้ว่า ตัวเองเคยเกิดอาการท้อแล้วท้ออีก เพราะปั้นเขาควายสองข้างได้ไม่เท่ากัน จะเสริมดินเข้า หรือบิดินออก ดูเหมือนว่าควายปั้นตัวนั้นเริ่มจะกลายร่างเป็นสัตว์ชนิดอื่น จากนั้นฉันจึงเปลี่ยนจากปั้นควายมาเป็นปั้นลูกเต๋าแทน

ใจชื้นขึ้น ยามที่ใช้แต่ละด้านของลูกเต๋าทุบกับพื้นซีเมนต์ จนได้ผิวเรียบสวยไร้ที่ติ

แต่พอเอามาวางเคียงคู่กับบรรดารูปปั้นคน ขาแหว่งแขนหลุดของเพื่อนคนอื่นๆ ลูกเต๋าของฉันกับเป็นงานปั้นที่ดูไร้ชีวิตชีวาเป็นที่สุด

มานึกดูในตอนนี้อีกที ว่าไปแล้วฉันเองก็เคยพยายามหนีไปจากความเป็น “วะบิ – ซะบิ” มาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน นั่นก็คือ ..

ความรู้สึกที่มักไม่พอใจในความไม่สมบูรณ์แบบ